تحلیل راهبردهای حفاظت و مرمت منظر رنگی گذر تاریخی نارنجستان قوام شیراز

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، مـرمت و حـفاظت میـراث شــهری، بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران، کدپستی: 7188637911.

2 دانشیار، بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران، کدپستی: 7188637911.

3 استاد، بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران، کدپستی: 7188637911.

10.30509/jscw.2025.167609.1250

چکیده

رنگ، به‌عنوان یکی از عناصر بنیادین ادراک دیداری، نقش کلیدی در هویت و کیفیت فضاهای شهری ایفا می‌کند. در بافت‌های تاریخی، هرگونه مداخله رنگی نیازمند توجه به زمینه‌های فرهنگی و کالبدی است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل منظر رنگی گذر تاریخی نارنجستان قوام شیراز انجام شد. این گذر به‌دلیل هم‌جواری با مجموعه قاجاری نارنجستان و خانه زینت‌الملک و نیز اجرای پروژه‌های جدید کوچه‌گالری، به نمونه‌ای بارز از تقابل رنگ‌های تاریخی و مداخلات معاصر تبدیل شده است. روش تحقیق بصورت کمی و کیفی شامل برداشت میدانی، عکاسی دیجیتال (با دوربین نیکون D5500 و لنز ۱۸–۵۵ میلی‌متر)، استخراج کدهای رنگی و تحلیل کمی داده‌ها در قالب جداول، نقشه‌های تقسیم‌بندی فضایی، شاخص‌های شدت و روشنایی رنگ است. نتایج نشان می‌دهد که جداره‌های تاریخی عمدتاً از رنگ‌های خاکی و بومی (نظیر کرم، خاکی و قهوه‌ای) تشکیل شده‌اند که هماهنگی بالایی با مصالح محلی دارند؛ در حالی که نقاشی‌های دیواری و مداخلات معاصر، طیفی متنوع از رنگ‌های شدید و متضاد (آبی، بنفش، صورتی و قرمز) را به بافت افزوده‌اند. این امر موجب افزایش تنوع رنگی تا بیش از ۶۰ درصد، بروز اغتشاش دیداری و کاهش انسجام و هویت تاریخی گذر شده است. بر این اساس، حفاظت و مرمت منظر رنگی این گذر مستلزم پرهیز از مداخلات ناهماهنگ، تقویت عناصر اصیل بومی و تدوین راهنمای برنامه‌ریزی رنگ شهری است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Assessing the Colorscape Conservation and Restoration Strategies for Narenjestan Ghavam Historical Passageway in Shiraz

نویسندگان [English]

  • Hamidreza Sheibani 1
  • Mahsa Sholeh 2
  • Sahand Lotfi 2
  • Khalil Hajipour 3
1 Conservation and Restoration of Urban Heritage, Department of Urban Planning and Design, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran, Postal cod: 7188637911.
2 Department of Urban Planning and Design, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran, P. O. Code: 7188637911.
3 Department of Urban Planning and Design, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran, P. O. Code: 7188637911.
چکیده [English]

Color is a fundamental element of visual perception, essential to the identity and quality of urban spaces. In historical contexts, chromatic interventions require careful attention to both cultural and physical settings. This study examines the colorscape of the Narenjestan Ghavam Historical Passageway in Shiraz, situated near the Qajar-era Narenjestan Complex and Zinat al-Molk House. Owing to recent “alley-gallery” projects, the passage serves as a critical case study highlighting the tension between its historic chromatic palette and contemporary aesthetic additions. Employing a mixed-methods approach, the research combines field surveys and digital photography (Nikon D5500, 18–55 mm lens) with quantitative analysis, including color code extraction, zoning maps, and indices of color saturation and tone. Findings indicate that the historic façades are predominantly defined by authentic earthy and native tones, such as cream, beige, and brown, that harmonize intrinsically with local construction materials. In contrast, contemporary murals and interventions introduce a broad spectrum of saturated, contrasting hues, including blue, purple, pink, and red. This has led to a measured increase of more than 60% in chromatic diversity, resulting in significant visual disturbance and a weakening of the passage’s coherence and historical identity. The study concludes that conserving and restoring the colorscape of Narenjestan Ghavam Historical Passageway requires the restriction of incongruent interventions, reinforcement of authentic native architectural elements, and the development of urban color-planning guidelines to safeguard the site’s cultural and aesthetic integrity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban Colorscape
  • Conservation and restoration
  • Historic fabric of Shiraz
  • Narenjestan Ghavam

مراجع

1.   Liu Y, Ye R, Jing W, Yin X, Sun J, Yang Q, et al. Perceiving fifth facade colors in China’s coastal cities from a remote sensing perspective: A new understanding of urban image. Remote Sens. 2025;17(12):2075. http://doi.org/10.3390/rs17122 075.
2.   Suvari A, Okuyucu SE, Coban G. Color mapping of the building facades in the historical urban fabric: The Ayazini Village civil architectural examples. Color Res Appl. 2021. http://doi.org/10.1002/col.22765.
3.   Gou A. Spatial logic of architectural color—Werner Spillmann and German town Kirchsteigfeld color project. Archit J. 2007;(1):77–80.
4.   Li M, Xu JG, Zhang X. Spatial-sensitivity analysis for urban color planning: Study of Luoyang City, China. J Urban Plann Dev. 2017;143(1). http://doi. org/10.1061/(ASCE)UP.1943-5444.0000345.
5.   Smedal G. The Longyearbyen project: Approach and method. In: Porter T, Mikellides B, editors. Colour for Architecture Today. London & New York: Taylor & Francis; 2019. p. 73–77.
6.   Boeri C. Color loci placemaking: The urban color between needs of continuity and renewal. Color Res Appl. 2017;42(5):641–649. http://doi.org/10. 1002/col.22128.
7.   O’Connor Z. Environmental color interventions on a macro scale: Tactical urbanism and issues of global concern. Color Res Appl. 2023;48(5):578–584. http://doi.org/10.1002/col.22845.
8.   Yao Y. The impact of marine culture development on the formation of offshore architectural art. J Coast Res. 2020;20–23. http://doi.org/10.2112/JCR-SI110-005.1.
9.   Sakar S, Ünlü T. Formation of space and urban character; Izmir (Kemeralti) case study. Planlama. 2019;29(2):129–146. http://doi.org/10.14744/planla ma.2019.91886.
10. Yu B. Understanding new colors in urban environments: Deciphering colors as semiotic resources. Color Res Appl. 2023. http:// doi.org/10.1002/col.22871.2023.
11. Wang J, Zhang L, Gou A. Study of the color characteristics of residential buildings in Shanghai. Color Res Appl. 2021;46(1):240–257. http://doi. org/10.1002/col.22565.
12. Sharifi M, Sheibani H, Bayat Beheshti Fard SS. Studying and reviewing the comprehensive plan of the color palette of the city. J Stud Color World. 2023;13(1):33-49. (In Persian). http://doi.org/ 10.22051/jscw.2023.1402.13.1.3.5
13. Sheibani H, Sholeh M, Lotfi S. Urban colorscape design for enhancing city legibility and aesthetics. J Stud Color World. 2025;15(2):149-167. (In Persian). http://doi.org/10.30509/jscw.2025.167390.1207
14. Khalili R. The role of color in sense of place: Tajrish and Hassan Abad Squares, Tehran [Master’s thesis]. Milan: Polimi; 2019.
15. Sheibani H, Sholeh M, Nikoei M. The role of saturated colors in the design of contemporary urban spaces. J Stud Color World. 2025;15(3):359-375. (in Persian). http://doi.org/10.30509/jscw.2025.167390.1207.
16. Davarinezhad Moghadam M, Shabani M. Colour psychology and its application in cities. J Stud Color World. 2013;3(4):25-35. (In Persian).
17. Lenclos JP. The geography of colour. In: Porter T, Mikellides B, editors. Colour for Architecture Today. New York: Taylor & Francis; 2009. http://doi.org /10.4324/9781315881379-10.
18. Asarzadeh K, Ghazanfari P, Gholinejad Pirbazari A. Recovering figure-ground perception in Tehran’s colour plan. Color Res Appl. 2020;45(6):1179-1189. http://doi.org/10.1002/col.22542.
19. O’Connor Z, Sheibani H. Environmental color mapping in a historic UNESCO Heritage context: Urumanat, Iran. In: Proceedings of the AIC2022 - Conference of the International Color Association (AIC); 2022; Toronto, Canada.
مطالعات در دنیای رنگ
دوره 16، شماره 2
شهریور 1405
صفحه 157-169

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 29 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری: 08 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش: 10 آبان 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار