مروری بر رنگ‌دانه‌های سنتی (بخش سوم): زرنیخ

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان

1 دانشگاه تربیت مدرس

2 گروه مرمت و باستانسنجی، دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز

10.30509/jscw.2026.167759.1278

چکیده

مطالعات رنگ‌دانه‌ها در آثار فرهنگی و مواد باستانی از دیرباز مورد توجه بوده است، اما با ورود دانش باستان‌سنجی در دهه‌های اخیر، این حوزه دستخوش تحولات بنیادین شده است. این رویکرد، شیوه مواجهه متخصصان با مواد تاریخی را دگرگون ساخته و افق‌های تازه‌ای را در نحوه پاسخ به پرسش‌های مرتبط با رنگ‌دانه‌های تاریخی در حوزه مرمت آثار، باستان‌شناسی و تاریخ هنر گشوده است.رنگدانه زرنیخ (اورپیمنت) ،به دلیل کاربرد گسترده در هنر و کیمیاگری، از مهم‌ترین رنگدانه‌های تاریخی مورد مطالعه در پژوهش‌های مرتبط با حوزه میراث فرهنگی به شمار می‌رود.مقاله حاضر به بررسی جامع تاریخچه، ساختار، فرایند دگرگونی، محصولات تخریب، روش های تولید مصنوعی و روش‌های باستان سنجی مطالعه زرنیخ در آثار تاریخی پرداخته است. زرنیخ، با ترکیب شیمیایی سولفید آرسنیک (As₂S₃)، از مناطق زمین‌گرمایی و آتشفشانی مانند ترکیه، ایران، و ارمنستان استخراج می‌شده است.این رنگدانه در معرض عوامل محیطی مانند نور، رطوبت، و گونه‌های اکسیژن فعال (ROS) دچار تخریب شده و محصولاتی مانند آرسنولیت، آرسنات‌ها و سولفیدهای سیاه تولید می‌کند. تولید مصنوعی آن از قرن پانزدهم در اروپا آغاز شد و و با پیشرفت فناوری تا قرن نوزدهم بهینه‌سازی شده است.شناسایی زرنیخ با تکنیک‌های دستگاهی مانند XRF، SEM-EDX، XRD و رامان انجام می‌شود که هر یک مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارند. این مطالعه بر اهمیت حفاظت از آثار هنری حاوی زرنیخ و نقش عوامل محیطی و بست ها در پایداری آن تأکید داشته و نشان می‌دهد که شناخت دقیق ویژگی‌های این رنگ‌دانه می‌تواند به توسعه راهکارهای مؤثرتر در حفاظت و مرمت آثار تاریخی کمک کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An overview of Traditional Pigments (Part III): Orpiment

نویسندگان [English]

  • Elmira Mobasher Maghsoud 1
  • Alireza Koochakzaei 2
1 Tarbiat Modares University
2 Faculty of cultural materials conservation, Tabriz Islamic art university, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Pigment studies in cultural heritage and archaeology have been profoundly reshaped by the development of archaeometric approaches, offering new interdisciplinary insights into historical materials. Among historical pigments, orpiment (arsenic sulfide, As₂S₃) holds particular significance due to its widespread use in artworks and alchemical traditions. This article presents a focused review of orpiment, addressing its historical use, geological sources, structural characteristics, degradation pathways, artificial production, and analytical identification methods. Traditionally sourced from geothermal and volcanic regions such as Iran, Turkey, and Armenia, orpiment is highly sensitive to environmental factors including light, humidity, and reactive oxygen species, which promote its transformation into arsenolite, arsenates, and dark sulfide compounds. From the fifteenth century onward, artificial production methods were developed in Europe and refined through technological progress. The pigment is commonly identified using techniques such as XRF, SEM–EDX, XRD, and Raman spectroscopy. Understanding orpiment’s behavior, degradation mechanisms, and interactions with environmental conditions and binding media is essential for developing effective conservation and restoration strategies for historical artworks.

کلیدواژه‌ها [English]

  • pigment
  • archaeometry
  • pigment identification
  • orpiment
  • pigment degradation
  • synthetic orpiment

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 04 مهر 1405
  • تاریخ دریافت: 30 دی 1404
  • تاریخ بازنگری: 10 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش: 04 مهر 1405